Hayvanların Ticari Amaçla Film

HAYVANLARIN TİCARİ AMAÇLA FİLM, ÇEKİM VE REKLAMLARDA YER ALMASI ESNASINDA GERÇEKTEN YASAL DÜZENLEMELERE UYGUN DAVRANILIYOR MU?

Günümüzde birçok film, reklam, dizi veya sair çekimde, evcil hayvanlar başta olmak üzere birçok hayvan dostumuza yer verildiğini görmekteyiz. Birçok izleyiciye bu durum ekran başından oldukça sempatik ve sevimli (!) geliyor olsa da, acaba gerçekten kamera arkasında neler yaşanıyor, gerekli tedbirler alınıyor mu bunları hiçbirimiz bilmiyoruz. Elbette televizyon ya da sinema sektöründe, en sonda ekranda gördüğümüz "Çekimler esnasında hiçbir hayvana zarar verilmemiştir" ibaresinin de sorgulanması gerektiğinin bilincinde olmalıyız. Ancak bunun için öncelikle uluslararası ve ulusal yasal düzenlemeleri bilmeli ve durumu bunlara göre mukayese etmeliyiz.

15 Ekim 1978 tarihinde Paris’teki UNESCO Merkezinde törenle ilan edilen Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi, 1989 yılında Hayvan Hakları Federasyonu tarafından tekrar düzenlenerek 1990 yılında UNESCO Genel Direktörü' ne sunulmuş ve aynı yıl halka açıklanmıştı. Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne göre, “Hayvanlardan insanların eğlencesi olsun diye yararlanılamaz, hayvanların seyrettirilmesi ve hayvanlardan yararlanılan gösteriler hayvan onuruna aykırıdır.”

Türkiye’de özellikle evcil hayvanlar hakkındaki yasal düzenlemelere 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği çerçevesinde yer verildiğini daha önceki yazılarımızda da belirtmiştik.

Peki, Türk Hukuk Mevzuatı bizlere hayvanların ticari amaçla film, benzeri çekim veya reklamlarda oynatılmalarına (ki bu kelimeyi “kullanılmalarına” ya da “rızaları dışında çalıştırılmalarına” olarak da değerlendirmemiz oldukça mümkün!) ilişkin düzenlemeler içeriyor mu?

5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun “Hayvanların Ticareti” başlıklı 10/5. Maddesinde “Hayvanların ticarî amaçla film çekimi ve reklam için kullanılması ile ilgili hususlar izne tâbidir. Bu izne ait usul ve esaslar ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” ve 10/6. Maddesinde ise “Bir hayvan; acı, ıstırap ya da zarar görecek şekilde, film çekimi, gösteri, reklam ve benzeri işler için kullanılamaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir. Görüleceği üzere kanun açık, net ve detaylı düzenleme içermemekle birlikte, bu konudaki detayların Yönetmelikte detaylandırılacağını belirtmektedir.

Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği’ne baktığımızda ise, henüz ilk maddede yönetmeliğin amaçlarından birinin de “Hayvanların konu ve oyuncu edildiği her türlü ticarî amaçlı gösteri, reklam ve benzeri film ile fotoğraf çekimlerinde hayvanların kullanılmasına ilişkin usul ve esasları” belirlemek olduğunu görmekteyiz.

Yönetmeliğin Beşinci Kısımının, Birinci Bölümünde “Hayvanların Ticarî Amaçla Film, Benzeri Çekim ve Reklâmlarda Kullanılmasına İlişkin Temel Esaslar” a yer verilmiştir.

Yönetmeliğin “İzin Ve Denetim” başlıklı 28. Maddesi çerçevesinde aşağıdakidüzenlemelere yer verilmiştir.

Hayvanların ticarî amaçlı film ve benzeri çekim ile gösterilerde kullanılacakları tüm sahneler, il tarım orman müdürlüğünün iznine ve denetimine tâbidir.

Senaryolar, hayvanlara eziyet edici tabloları içermeyecek ve hayvanların yaşam haklarını zedeleyen mesajlar yer almayacak şekilde hazırlanır. Hazırlanan senaryoların il müdürlüğünce uygun görülerek izin verilmesi halinde çekimler gerçekleştirilir.

Pitbull Terrier ve Japanase Tosa gibi tehlike arz eden hayvanların reklâmını yapmak ve sergilemek yasaktır.

Yönetmeliğin “Hayvan sahiplerince alınacak önlemler” başlıklı 29. Maddesinde, hayvan sahibinin sahibi olduğu hayvanı çekimlerde oynatmadan evvel bizzat alması gerekli ön şartlara yer verilmektedir.

- Her türlü ticarî amaçlı gösteri, reklâm ve benzeri film ve fotoğraf çekiminde kullanılacak hayvanların, sağlık kontrollerinin yapılmış ve aşı programının sağlık karnesine işlenmiş olmalıdır.

- Hayvan sahipleri, film ve benzeri çekimlerde kullanılacak hayvanlarının, çevreye ve insanlara verecekleri zararı önlemek için gerekli her türlü tedbiri almakla yükümlüdür.

Yönetmeliğin “Çekim ve benzeri faaliyetlerde uyulması gereken hususlar” başlıklı 30. Maddesinde hayvanların çalıştırılmaları (!) esnasında uyulması gereken kaideler ele alınmış, çekim ve benzeri faaliyetlerde aşağıdaki hususlara uyulacağı belirtilmiştir.
Çekim ve benzeri faaliyetlerde aşağıdaki hususlara uyulur;

a.Hayvanlar, şiddet içeren reklâm ve filmlerde kullanılmaz.

b.Hayvanlar, etolojik özelliklerine aykırı davranışlara zorlanmaz.

c.Reklâm ve film çekimi sırasında hayvanın görevini yapması için sağlığına zararlı yiyecekler verilmez.

d.Sağlık nedenleri ile gerekli olmadıkça, bir hayvana zor kullanarak yem yedirilmez, acı, ıstırap ya da zarar veren yiyecekler ile alkollü içki, sigara, uyuşturucu ve bunun gibi bağımlılık yapan yiyecek veya içecekler ile doping etkisi yapan kimyasal maddeler verilmez.

e.Hayvanların film çekimi ve reklâm için kullanılması esnasında, yorulduğu ve strese girdiği görülürse çalışmaya ara verilir.

f.Reklâm, film ve fotoğraf çekimi sırasında hayvanların sakatlanmasına, yaralanmasına ve ölümüne sebep olabilecek yöntemler kullanılmaz.

Bu amaçla kullanılacak hayvanlarla ilgili olarak kişi/kurum/kuruluşlar; hayvanlar için gerekli anatomik, fizyolojik, psikolojik ve davranış karakterleri ile ilgili önlemleri alır ve onların temel barınma ihtiyaçlarını sağlayacak asgarî alanları tahsis eder.

Reklâm, film ve fotoğraf çekimi gibi faaliyetlerin yapılması sırasında sahipli hayvanlar sahiplerinin, sahipsiz hayvanlar ise film ve fotoğraf çekimi sırasında veteriner hekimin gözetiminde bulundurulur.

Ekrana daha di̇kkatli̇bak!

Her alanda olduğu gibi, eminiz bu sektörde de yaşam hakkının her canlı için kutsal olduğunu farkında olan ve buna uygun davranan duyarlı kişi ve kurumlar var ise de, aksi yönde duyarsızca davranan kişi ve kurumlar olduğunu da bilerek hareket etmeli, hayvanlarımızın istismarına açık olan bu mecrada, hayvan dostlarımızın hakları konusunda daha bilinçli ve bilgili olmalı ve hak ihlallerinin karşısında durmalıyız.

İzlediğimiz filmlerin ve reklamların, hukuki kaidelere uygun olup olmadığını, ancak bu konuda yukarıdaki hukuki düzenlemelerini bilirsek anlayabiliriz. Hayvan dostlarımız için, daha dikkatli olmalı, bu konuda mümkünse bulunduğumuz yerlere yakın olan setleri ziyaret etmeli, ihlalleri tespit edip haklarımızı kullanmalıyız.

Bizler nasıl ki hayvanların ekonomik, psikolojik, cinsel veya duygusal olarak istismarına her mecrada karşı çıkıyorsak, nasıl ki hayvanat bahçesi, yunus parkı, filamingo çiftliği, kuş/kelebek tesisleri vb. hayvanların yaşam hakkının ihlal edildiği mecraların karşısında duruyorsak, denetim istiyorsak, takip ediyorsak, aynı şekilde hayvanlara yer verilen mecralardaki hayvan haklarını da bilmeli ve hayvan dostlarımızın haklarının takipçisi olmalı, gerektiğinde anayasal bir hak olan şikâyet hakkımızı, RTÜK ve www.cimer.gov.tr üzerinden denetim ve yaptırım da talep ederek kullanmalıyız. Hayvan dostlarımızın istismar edilmemesi için, bundan sonra ekrana daha dikkatli bakalım, lütfen...

İstanbul barosu hayvan haklari merkezi̇ koordi̇natörü

Av. yasemi̇n babayi̇ği̇t