Faytona Binme, Atlar Ölüyor!
Hayvan hakları konusunda ülkemizde hem yasal ve hem de uygulama alanında eksiklik olduğu hepimizin malumudur. Atılan havai fişekler sebebi ile ölen kuşlar, barınaklarda ya da sokaklarda kötü koşullarda barınmaya çalışan ve bir yandan da insanoğlu ile can mücadelesi veren canlar, gasp edilen yaban hayatı alanlarında yaşayan yaban hayvanları ve sırf turistik ve ticari amaç ile keyfen özellikle İstanbul ili adalarında kötü şartlarda çalıştırılan fayton atları maalesef ki yıllardır ülkemizin hayvan hakları alanında çözümsüz kalan en büyük sorunlarından birkaçıdır.
Her ne kadar Dünya’nın çeşitli yerlerinde fayton uygulaması var ise de, Dünya üzerinde bir iç ulaşım aracı olarak plakalı faytonlarla ulaşım hizmeti sağlanan tek bölge ne yazık ki İstanbul Adaları’dır. Dünyadaki çeşitli kentlerde bulunan turistik, nostaljik, gösteri amaçlı, askeri, tören faytonları ile Adalar’daki faytonlar ve atlar nitelik olarak birbirinden farklıdır.
Geçmişte, “İÇ ULAŞIM ARACI” olarak kullanılan faytonlar, gelinen süreçte bir ulaşım aracı olma özelliğini yitirerek, özellikle Büyükada’da “TURİSTİK BİR HİZMET ARACI, İŞ KOLU” haline getirilmiştir. Kısacası artık amaç “iç ulaşım sağlamak” değil, “hayvan üzerinden ekonomik gelir elde etmektir”.
Amacını aşarak, Turizm sektörünün bir ayağı haline gelen faytonlar, ileri sürülenin aksine artık “NOSTALJİNİN” değil, “TÜRKİYE’DE HAYVAN SÖMÜRÜSÜNÜN” en önemli simgelerinden biri haline gelmiştir.
Adalar’ın, belirli bir kesim tarafından gerek ticari gerekse görsel takıntılar sebebi ile bir turizm ve rant alanı olarak görülmesi, yaşanan sorunların derinleşmesine ve çözümsüzlüğün giderek artmasına sebep olmaktadır.
Normal koşullarda ortalama 25-30 yıl ömürleri olan atlar, maruz kaldıkları ağır koşullar nedeniyle en fazla 2 yıl yaşayabilmektedir. Üstelik adalarda atların tedavi ve kontrollerinin yapılabileceği, atlar alanında uzman veteriner hekimlerin bulunduğu bir sağlık merkezinin bulunmaması ve dışarıdan tedavinin masraflı olması sebebi ile yaralanan ve tedavi ile iyileşebilecek atlar dahi ya ölüme terk edilmekte ya da yara bere içinde çalışmaya zorlanmaktadır. Atların genelinde ortopedik yaralar, ayak yaraları ile vücut ve kayış yaraları mevcuttur.
Bakımsızlık, kazalar, kötü muamele ve kötü yaşam koşulları, fayton kazaları, çeşitli hastalıklar, kış aylarında bakımlarının külfet getirmesi nedeniyle atların yaşamları sona ermektedir. Ne yazık ki, atların çalıştırılma, barınma ve bakım koşulları mevcut yasal mevzuat çerçevesinde dahi etkili olarak denetlenmemektedir.
Denetimsizliğin neticesinde yaşanan başıboşluk, her gün yeni bir hayvan hakkı ihlalini de beraberinde getirmektedir. Öyle ki, dışkılama sebebi ile Turistlerin rahatsız olmaması ve zaman kaybetmemek adına, kavurucu yaz sıcaklarında atlar aç ve susuz bırakılmakta, bitkin düşen atlar yere yığılmaktadır veya çatlamaktadır.
Adaların dik yokuşlu, asfalt yolları, faytonlarda ağırlıkla kullanılan ince bilekli ve yüke elverişli olmayan İngiliz atlarının vücut yapıları için kesinlikle uygun olmadığından birçok sakatlanma veya ölüm meydana gelmektedir. Çoğu zaman kamuoyuna yansıyan bu görüntüler ne hukuken ne vicdanen kabul edilebilir nitelikte değildir.
Turistik sezon bitiminde artık sömürülemez hale gelen zavallı hayvanlar, kaçak kesimhanelere gönderilmekte, denize atılmakta ya da ormanlık alanda ölüme terk edilmektedir. YAŞARKEN DENETLENMEYEN ATLARIN, ÖLÜMLERİ DE DENETİMSİZ VE KAYITSIZ BIRAKILDIĞINDAN ADALAR’DA HER SENE YAKLAŞIK OLARAK 400’E YAKIN ATIN ÖLDÜĞÜ TAHMİN EDİLMEKTEDİR.
Resmi kayıtlara göre Büyükada’da ruhsatlı ve plakalı 226 fayton olduğu bilinmesine rağmen, kaçak ve ruhsatsız olarak çalıştırılan faytonlarla birlikte toplam sayının 300’ü aştığı düşünülmektedir. Bu halde KAYIT DIŞI İSTİHDAM VE KAYIT DIŞI GELİR’in, fayton uygulamasında karşılaşılan ve kamuyu zarara uğratan başka bir hukuka aykırılık olduğu ortadadır.
Yetersiz ve göstermelik çalışmalar, kimsenin elini taşın altına koymaması, denetimsizlik ve göz yumma sebebi le Adalar’da yaşanan hayvan istismarı ve hatta daha ileriye giderek söylenebilir ki HAYVANA EKONOMİK ŞİDDET ÜZERİNDEN ELDE EDİLEN MENFAAT GİRDABI, bugüne kadar sorunların çözümsüz kalmasının temel sebeplerindendir.
Dönem dönem toplum tarafından tanınmış kişilerin, sivil toplum kuruluşlarının, derneklerin ve hatta bireylerin dahi atlı faytondaki hayvan sömürüsüne ilişkin gerçekleştirdiği çalışmalar olmuşsa da, bu tepkiler ne yazık ki çözüm açısından yetersiz kalmış ve sömürü devam etmiştir.
Siyasilerin seçim vaatleri arasında da yer alan atlı fayton işkencesi konusunda tüm gerçek hayvan hakkı savunucuları ve işkenceyi gözlemleyen, bu işkenceye duyarsız kalamayan halk, artık sonuç beklemektedir.
Nitekim geçtiğimiz günlerde 28.08.2019 tarihinde İstanbul Büyükşehir Başkanımız Sayın Ekrem İmamoğlu’nun talimatıyla, Adalar’daki ulaşım sorunlarına kalıcı ve sürdürülebilir çözümler getirmek için Büyükada’da, ‘Adalar Ulaşım Çalıştayı’ düzenlenmiştir.
Uzun zamandır fayton işkencesinin tartışma konusu olduğu İstanbul Adalar’da, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Adalar Belediyesi’nce gerçekleştirilen Ulaşım Çalıştayı’nda davetli olan sivil toplum örgütleri, hayvan hakları savunucuları, hayvan hakları dernekleri temsilcileri, Adalar halkı, faytoncular ve akademisyenler yer almışsa da, oturum başkanlarının oluşturulan çalışma gruplarında dile getirilen sorun ve çözümleri tam ve şeffaf olarak gerektiği gibi raporlaştırmamış olması, katıldığım bu Çalıştay’ın maalesef ki beklentiyi karşılaması ve sonuç sunması konusunda, kanımca engel teşkil etmiştir.
Yıllardır hayvan hakları alanındaki sorunlara ve feryatlara kulaklarını tıkayan İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin böyle bir çalışmayı organize etmiş olmasının önemli bir adım olduğunu hepimiz biliyoruz. Dileriz ki bu büyük adım, can sömürüsünü ortadan kaldıracak nitelikte bir çözüm bulmak açısından aranan cevapları sağlamaya yetmiştir.
Sadece İstanbul’da değil, atlı faytonların kullanıldığı bazı illerde de bu işkenceye son vermek için harekete geçilmiştir.
İZMİR’de, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, şehirde faytonların tamamen kaldırıldığını duyurarak, İzmir genelinde 32 adet faytonun faaliyetine son verildiğini açıklamıştır.
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin, İZULAŞ Fayton İşletmesi bünyesinde Alsancak-Kordon hattında sürdürülen fayton faaliyetlerini 1 Mayıs'ta durdurmasının ardından, il genelinde fayton uygulaması
tamamen yasaklanmış, İzmir UKOME kararı ile Fayton Çalışma Esas ve Usulleri Yönergesi iptal edilmiştir.
Karşıyaka'da 18, Selçuk'ta 12, Dikili'de 2 olmak üzere toplam 32 faytonun faaliyetleri bu kararla sonlandırılarak, faytondan kurtarılan atlar Doğal Yaşam Parkı'nda tedavi altına alınmıştır.
AYDIN KUŞADASI’nda, Kuşadası Belediye Başkanı Ömer Günel, sosyal medya hesabından yaptığı duyuruyla 'Fayton faaliyetlerinin sonlandırıldığını' açıklamıştır.
ANTALYA’da, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanı Muhittin Böcek, şehirde 10 Haziran 2019 tarihi itibariyle, sayısı 20 olan fayton faaliyetlerini sonlandırma kararını aldıklarını, 20 faytoncunun Belediye bünyesinde istihdam edileceğini, kurtarılan atların hayvanat bahçesinde kendileri için ayrılan kapalı ve açık alanlarda özel bakım ve koruma altına alındığını duyurmuştur.
Artik atlar emekli̇ye ayrilsin
Hayvan çalıştırmaya ve hayvan sömürüsüne son verilmesi sürecinde faytoncuları ve ailelerini mağdur etmeyecek sübvansiyonlar, destekler, çözümler ve planlar geliştirilmelidir. Kurtarılacak atlar İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yine Adalar’da atlara özel kurulacak yeni çiftlik veya rehabilitasyon merkezinde, sorumlu tam zamanlı veteriner hekim kontrolünde bakım ve koruma altına alınmalıdır.
Faytonların sonlandırılması halinde, tıpkı diğer illerde olduğu gibi faytoncuların istihdamı hususunda yeni ulaşım araçlarında veya il veya ilçe belediyeleri bünyesinde istihdam sağlanması da bir başka alternatif olarak değerlendirilebilir.
Amaç ada içi ulaşımı sağlamak ise ve bizler de faytona sürülen atların haklarını önemsiyor isek,ulaşım çözümü olarak akülü veya elektrikli araçlar, mini tren – tırtıl vagon, teleferik ya da tramvay benzeri raylı hafif ulaşım alternatiflerinin muhakkak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yıllardır süregelen “ulaşım” amacını aşıp “ticari faaliyet” halini alan fayton işkencesinin bir an evvel sona ermesini, fayton atlarının emekliye ayrılarak doğal yaşamlarına dönmesini ve her gün ekranlarda gördüğümüz atlara yapılan zulme son verilmesini diliyoruz.
İstanbul barosu
Hayvan haklari merkezi̇
Koordi̇natörü
Avukat Yasemin BABAYİĞİT
