Arama Kurtarma Köpekleri Kinolojisi
Kinoloji kelimesi ile ilk olarak Macaristan’ın Dunekezsi kentinde bulunan bir polis köpekleri eğitim merkezinde 1996 yılının ilk bahar aylarında tanıştım.
Bu eğitim merkezinin müdürü olan Dr Frigyes janza ya kelimenim anlamını sorduğumda tercümanımıza uzun uzun anlatmış, onun anlamadığını fark edince kısaca köpek bilimi diye gülerek aktarmıştı.
O tarihlerde henüz FCI (FÉDÉRATION CYNOLOGIQUE INTERNATIONALE) nın yani Uluslaşası Kinoloji Federasyonun ne olduğuna dair bir fikrim de yoktu.
Yıllar birbirini kovaladı ve kaderin bir cilvesi olarak Ülkemizde FCI ın tek temsilcisi olan Köpek Irkları ve Kinoloji Federasyonun yönetim kuruluna seçildim. Aradan geçen uzun yıllar kinolojinin yani köpek biliminin içeriği hususunda kendimi oldukça geliştirmeme, en azından bu konudaki eksikliklerimi fark etmemi sağladı.
Genetikten fizyolojiye, biyolojiden etolojiye, anatomiden köpek psikolojinse çok geniş bir yelpazeyi kapsayan Kinoloji sayesinde, köpekle birlikte yaşayan veya çalışan insanlar hakkında da birçok bilgi sahibi oldum.
Bana FCI nedir diye soranlara Dr janzanın yaptığı gibi kısaca Köpeklerin Birleşmiş Milletleri diyorum. Zira FCI ülkelerin tescil ettirdiği köpek ırklarını korumak , geçmişi onlarca yıllık şecereleri takip ederek sağlıklı , insan ile birlikte yaşamaya uygun , hayvan refahı kapsamında yetişmiş köpeklerin üremesini sağlamak görevini üstlenmiş bir kurum.
1911 de kurulan FCI ; üyesi olan ülkelerin Kinolojik bilgilerini kurumsal hafızasında tutarak Köpek Irklarının yani ait oldukları ülkelerin kültürel miraslarını korumak gibi bir misyonu da yerine getiriyor. Tazısız Rus edebiyatı, av köpeği olmayan İngiliz edebiyatı nasıl düşünülemez ise , dünya tarihinin tanıkları insanın en yakın dostu köpek ırklarını koruyarak tarihe de ışık tutmaya çalışmaktadır. FCI ın bu politikasını benimseyen AB ülkelerindeki tarım bakanlığı muadili devlet kurumlarının uygulamaları soncunda merdiven altı tabir edilen köpek yetiştiriciliği bazı ülkelerde son bulmuş ve sahipsiz köpek popülasyonu sona ermiştir.
FCI' ın önemli misyonlarından biri de köpekle birlikte yaşam kültüründe köpek eğitiminin önemine binaen köpekli sınav regülasyonları yazmak veya yazılı olanları onaylamaktır. Köpek itaat eğitimlerinden, arama kurtarma köpeklerine, koruma sporu köpeklerinden çeviklik sporu köpeklerine kadar hayvanların içgüdülerinin tatmin edildiği , bu yapılırken de köpeklerin sahibi ile mutlu olacağı etkinlikler ve sınavlar bu regülasyonların önemli bir parçasıdır.
Vahşi atalarından artık çok farklılaşsalar da köpekler halen benzer içgüdülere sahiptirler ve eğitim bu içgüdülerin yönlendirilmesi, faydalı konulara kanalize edilmesi anlamına gelmektedir.
İşte Arama Kurtarma Köpekleri Kinolojisi de birçok alt daldan biridir. Bir yandan köpekler fiziksel ve zihinsel egzersizler yaparak mutlu olurken bir yandan da bir canlının en temel hakkı olan yaşam hakkı konusunda insana yardımcı olmakta, doğada çığda depremde mağdur olan insanların bulunmasına büyük yardımlarda bulunmaktadırlar. İnsana İnsanlığını hatırlatan özellikle arama kurtarma köpekleri, biz insanların köpeklerin yaşam hakkına saygı duymamız gerektiği konusunda adeta direnmektedirler.
Afet kuşağında olan Ülkemizde Köpek ırkları Federasyonu olarak son dört yıldır gerçekleştirdiğimiz arama kurtarma köpekleri eğitim sınav ve etkinlikleri sayesinde FCI Arama Kurtarma Köpekleri Komisyonuna Türkiye adına seçilmiş ve çalışmalara başlamış, 17 Ağustos ve 6 Şubat depremlerinde görev almış biri olarak ülkemizdeki arama kurtarma köpekleri sayısının yetersizliğini her fırsatta ifade etmekteyim.
İtalya’da 1800 civarı Hollanda'da 850’den fazla olan akredite arama kurtarma köpekleri sayısının ülkemizde sadece 60 civarı olması çoğu zaman uykularımı kaşırsan bir gerçeklik.
Arama Kurtarma Köpekleri sayısının oldukça yüksek olduğu ülkeleri incelediğimizde bu sayının çok büyük ölçüde gönüllülerden oluştuğunu, sayının FCI regülasyonları sayesinde düzenlenen sürekli ve düzenli etkinlikler sayesinde arttığını görebiliyoruz. Zira bu modeli ele alarak gerçekleştirdiğimiz son dört yıllık çalışmaların oluşturduğu ivme, toplumsal farkındalık, sayesinde 14 civarı olan arama kurtarma köpekleri sayısının ancak 60 civarına geldiğini görebiliyoruz. Ancak önümüzde çok yol ve çözülmesi gereken bazı sorunlar var.
Bununla birlikte FCI ülkelerinin birçoğunda arama kurtarma köpekleri etkinlikleri adeta bir spor etkinliği olarak ele alındığından rakamlara yansıyan arama kurtarma köpekleri sayısının ne kadarının söz gelimi bizdeki 6 Şubat depremleri benzeri bir afette görev alabileceklerine yönelik bir veri yok. Dolayısı ile bizim kendi ihtiyaçlarımız ve uluslararası standartlar çerçevesinde çalışmalar yapmamız gerekli.
Fci arama kurtarma köpekleri̇ standartlari
Standart nedi̇r ?
Uluslararası Standardizasyon Birliği (ISO) tarafından yapılan tariflere göre, üretimde, anlayışta, ölçme ve deneyde bir örnekliktir.
Buna örnek olarak askeri anlamda NATO yu gösterebiliriz. NATO standartları ile askeri savunma konusunda bir iş birlikteliği ve yeknesaklık sağlanmış, ancak jeopolitik yapımız sebebi ile terör ile mücadelede ülkemiz silahlı kuvvetlerine özel konsept geliştirilmiştir. NATO standartlarında yapılanan ordumuz, son otuz yılda geliştirdiği konsept sayesinde natonun en güçlü orduları arasına girerek caydırıcılığı en yüksek silahlı kuvvetlerden biri olmuştur. Bilinenin aksine ordular savaşmak için değil barışı korumak için tahsis edilmişlerdir. Yoksa Mustafa Kemal Atatürk’ün dediği gibi savaş mecburi değilse cinayettir.
Diğer bir örnek ise arama kurtarmada standardizasyon oluşturan INSARAG tır. Arama kurtarma ekiplerinin büyük afetlerde koordinasyon içerisinde çalışabilmesi için oldukça önemli standartlar oluşturan INSARAG sayesinde aynı dili konuşmasalar bile aynı standardizasyonları olan arama kurtarma ekipleri uyum içerisinde görev yapabilmektedirler.
Arama Kurtarma Konsepti konusunda INSARAG standartlarında görev yapan AFAD, ülkemizin afet bölgesi olması sebebi ile oldukça önemli operasyonel kabiliyete ulaşmış , mevcut standartların üzerinde kabiliyeti ile bir çok uluslararası Arama Kurtarma Operasyonlarında başarı ile görev yapmıştır.
Standardın en önemli kısmı ise ölçme ve değerlendirmedir. Zira tüm standartlar buna uyum sağlamak isteyen kurumların bu konuda eğitilmeleri ve ölçme değerlendirme sınavlarına tutulmaları anlamına gelmektedir.
NATO VE INSARAG konusunda oldukça ileri düzeyde standartlara hazin olan ülkemiz arama kurtarma köpekleri konusunda henüz bu angajmanı sağlayamamıştır.
Ölçme -değerlendi̇rmenedi̇r ?
Belli bir niteliğin gözlemlenerek gözlem sonuçlarının sayı ya da sembollerle ifade edilmesine ölçme denir.
Ölçme sonuçlarının bir ölçüde karşılaştırılması sonucunda bir değer yargısına varma işine değerlendirme denir.
Köpek ile çalışan eğitmenlerin ise ikinci bir yükümlülüğü daha vardır , zira hakemler hem köpeğin hem de eğitmenin değerlendirmesini yapmaktadırlar. Bu ölçme değerlendirme beceri temelli bir ölçme değerlendirmedir.
Beceri̇ temelli̇ ölçme -değerlendi̇rme
Eğitimde ölçme ve değerlendirme uygulamaları eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır ve eğitim süreci boyunca yapılır. Ölçme sonuçları tek başına değil izlenen süreçlerle birlikte bütünlük içinde ele alınır. ” Bu bağlamda ölçme ve değerlendirmeyi olabildiğince çeşitli ve süreç temelli yapmak önemlidir.
Beceri temelli ölçme değerlendirmenin en önemli kısmı kazandırılması hedeflenen becerilerin kolaydan zora doğru seviyelendirilmesidir. Yani hedef davranışlar kolaydan zora doğru kazandırılarak ara değerlendirmelere tutulurlar ve becerinin yeterliliği ya da bir sonraki aşamaya geçme ölçülür.
BECERİ TEMELLİ ÖLÇME DEĞERLENDİRMENİN amaçlarından biri de , öğrencilerin EĞİTİM SÜRECİNDE öğrendikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanma becerisini ölçmektir.
Arama kurtarma köpekleri̇nde fci ölçme ve değerlendi̇rme si̇stemi̇
Merkezi Avusturya’da olan ve 1993 yılında kurulan IRO, arama kurtarma köpekleri ile ilgili olarak ilk sportif regülasyonu yazan kurumdur. IRO bu regülasyonun uluslaşası geçerliliğini sağlamak için FCI ile işbirliği yapmış ve bireysel sınav regülasyonunun uluslararası geçerliliğinin oluşmasını sağlamıştır.
Bireysel Arama Kurtarma Köpekleri regülasyonu yanı sıra INSARAG kapsamında Arama Kurtarma Köpekleri Ekip Sınavları regülasyonu da FCI tarafından hazırlanmıştır. Ağır akredite arama kurtarma ekiplerinin INSARAG akreditasyonu için ekipte en az 3 arama kurtarma köpeğinin olması gerekmektedir. BU kapsamda FCI 3 köpeklik arama kurtarma köpeği ekip regülasyonunu da hazırlayarak ekiplerin afete en hazır durumda olmaları için 3 köpeğin aynı anda arama yapabilmesi gerçekliği üzerinden hazırlanan regülasyon hayata geçmiştir.
Regülasyonlar detaylı incelendiğinde beceri temelli ölçme değerlendirmenin tüm aşamaları ve becerinin yeterliliği konusundaki kıstaslar açıkça görülmektedir.
Vsevi̇ye -uygunluk testi̇
A-sevi̇ye -eği̇ti̇m yeterli̇li̇k sinavi
B- sevi̇ye -görev hazirlik sinavi
( 2 kez A seviye Sınava girilecek ve en az çok iyi notu alınacak
MRT- Bireysel Görev YETERLİLİK Sınavı
TEAMSEVİYE -Ekip ( ÜÇ köpek Üç idareci ) Görev HAZIRLIK SINAVI
Opensevi̇ye -eki̇p görev yeterli̇li̇k sinavi
Yetersiz 0/ 69.5, Yeterli 70/79.5, İyi 80/89.5, Çok iyi 90/95 , Mükemmel 95.5/100
Sınav geçme puanının 70 olması ile beraber Bireysel görev hazırlık sınavına girilebilmesi için eğitim yeterlilik sınavından iki kez en az 90-95 puan alınması gerekmektedir. BU ölçme sistemi ve sık düzenlenen sınavlar sayesinde sayının arttığı ve köpeklerin seviyelerine göre görevlendirilebilmeleri imkân kılınmıştır.
Ülkemizdeki köpek sayısının yetersizliğinin bir sebebi ise ulusal regülasyon ile uluslararası regülasyon angajmanı olmamasıdır. Zira yılda sadece bir kez ulusal akreditasyon sınavı organize edilmekte, köpekler ve idarecileri sınav psikolojisi ve sınava hazırlık konusunda kopukluk yaşamaktadırlar. Aslında ulusal akreditasyon sınav seviyesi uluslarasın sınav regülasyonlarından çok daha zordur, ancak bir angajman olmaması bu sınavı geçen arkadaşlarımızın uluslararası tanınması hususunda sorun yaşanmasına neden olmaktadır. Söz gelimi arama kurtarma köpekleri konusunda organize edilen uluslararası şampiyonalara bu sebeple katılım sağlanamamaktadır.
Arama Kurtarma Köpekleri Konusunda her nekadar belirttiğimiz sorunlar yaşansa da yazımın başında da belirttiğim gibi sayının yetersizliği uykuları kaçıran bir durumdur. Bu sebeple Köpek ırkları ve Kinoloji Federasyonumuz 23-24 kasımda yani öğretmenler gününda FCI Dünya Arama Kurtarma Köpekleri Hakemleri Eğitim Seminerini İstanbulda organize etmiştir. FCI ın en önemli hakemleri ve hakem adayları , IRO ve FCI hakem eğitmenlerini istanbulda ağırlamak aynı zamanda bir KNOW HOW transferi de sağlayacaktır.
Peki tüm bunları neden Anlattım, son dört yıllık arama kurtarma köpekleri faaliyetlerimiz ve çok yoğun lobi çalışmalarımız sayesinde 2025 FCI DÜNYA ARAMA KURTARMA KÖPEKLERİ EKİP ŞAMPİYONASI İSTANBULDA.
ULUSAL BİR FARKINDALIK YARATMAK , ARAMA KURTARMA KÖPEKLERİ YETERSİZLİĞİNE DİKKAT ÇEKMEK İÇİN , AFETLERDE KAYBETTİKLERİMİZ İÇİN BU YÜKÜ SIRTLANDIK. MADDİ VE AYNİ DESTEKLERİNİZİ BEKLİYORUZ.
