Yunus, fil ve kaplanlarla fotoğraf çektirmenin sessiz bedeli

Hayaliniz bir kaplan yavrusu sevmek olabilir. Ona dokunmak ve onunla bir fotoğraf çektirmek için bir hayvanat bahçesine gidip ücret ödemeyi göze almış olabilirsiniz. Yunus ile havuzda yüzerek yan yana fotoğraf çektirmek isteyen çocuğunuz olabilir. Hayaller hayatta bitmez. Afrika’da bir filin üstünden bir poz, kucağınızdaki maymunla bir poz ve boynunuzdaki piton ve omzunuzdaki baykuş ile çekilen bir poz sizi heyecanlandırabilir, arkadaşlarınızın binlerce like atmasını sağlayabilir.

İşte tehlikeyi görmeden bu mutlulukta kaybolmakta olduğunuzu hatırlatmak isterim. Çünkü o pozu çekerken aslında neyin içinde olduğunuzu bilmiyorsunuz. Sirk mantığı devam ediyor. Siz bir hizmet aldığınızı düşünüyorsunuz. Kurum bir ücret alıyor ve sizin gibi birçok kişi olduğunda bu hayvanlar üzerinden kazanılan paralar büyüyor, bu işin ticaret ateşini körüklüyor.

Arkadan yeni yavrular geliyor, hep yavrular var. O yavrular büyüyor ve siz nerede olduklarını artık sormuyorsunuz. Aklınıza da gelmiyor artık. Kayıtsız yavrular aslında meçhule gidebiliyor. Denetim belki yapılamıyor, neler yediklerini, nasıl beslendiklerini, ne zaman öldüklerini, nasıl hastalandıklarını, nasıl tedavi edildiklerini, siz ona dokunduğunuzda size neler bulaştırdığını asla bilmiyorsunuz. Mantar, uyuz bulaşıyor siz nereden bulaştığını anlayamıyor veya ispat edemiyorsunuz. Süt içme evresi bitmiş bir hayvana halen süt verilmesinin sağlıklarını bozması işletmecilerin önemsemediği bir konu olabiliyor, çünkü biberonla besleme yapmak için gelen birçok kişi daha ödeme yapacaktır. Kısır değiller, üremeleri alttan satılmaları için bir sebep. Aslında kısırlaştırılmaları gerekiyor.

Ne zaman fotoğraf çektirin biliyor musunuz? Onu oradan kurtarıyorsanız, aktivistseniz, ona yardım eden biyologsanız, besleyen veteriner teknikerseniz, muayene eden veteriner hekimseniz çektirin. Kurtarma merkezlerinde beslerken çekilin, eldivenle dokunun. Öbür türlü çektirdiğiniz her fotoğraf için filler, kaplanlar, aslanlar, baykuşlar, yunuslar hayatları ile ödüyorlar. Bunun adeta kadın ve çocuk ticareti gibi görmeniz lazım. Yani bir fotoğraf çektirmek marifetimiz olarak görülmemeli. Bu bedel hatırlanmalı. Er ya da geç, bu, kul hakkına giriyor, bunu herkesin hatırlaması gerekiyor. Hayvanlar eşya değildir, fon malzemesi değildir. En az bizim kadar duyguları olan, zekâları olan canlılardır. Bizim gibi özgür olmak isterler.

Ülkemizde Bakanlıkların daha iyi ve verimli çalışabilmeleri için şu anki personelin 10 katı alım yapmaları ve bu kişilerin nitelikli olması gerekiyor. Birçok hayvanat bahçesinde neler olduğunu daha sık takip edebilmeliler. Bunları herkes düşünüp, önemini şimdi CİMER’e yazabilir. Siz yazarsanız, toplu istekler işe yarayabilir.

Muhabbet Kuşu Sahiplerinden Sorular ve Bizden Cevaplar

Bilgi ve tecrübeler işe yaraması amacıyla zamanında aktarılmalıdır. Kendi yaşadığım olaylardan dolayı önerilerimi paylaşmak istiyorum.

Hayvan sahibi: Bu kafes uygun mu?

Veteriner hekim: Petshoptan bir muhabbet kuşu genelde küçük bir kafes ile satın alınmaktadır. 1*Oysaki kafesin genişliği, kuşun başından kuyruk ucuna kadar ölçtüğünüzde çıkan uzunluğun 3 katı genişliğinde olması gerekir. Kuş kafesin içinde kanadını açabilmeli, dönebilmeli, zıplayabilmelidir. Sizlere, Vision Hagen marka kafeslerin S01, M01, L01 kodlu kafeslerini öneririm. İkinci el de alabilirsiniz. Kafes yatay telli olmalı ve en önemlisi de toksik boya ile boyanmamış olmalı.

Hayvan sahibi: Hangi suyu ve suluğu kullanayım?

Veteriner hekim: Verilen su, kirli olduğunu bildiğimiz çeşmeden olmamalıdır. İstanbul’daysanız mutlaka damacana suyu kullanılmalıdır. Daha iyisi arıtma cihazı kullanmaktır. Tercihen, suluktaki su her gün tazelenmelidir. Ağzına kadar doldurulmamalı, yarısına kadar doldurulabilir. Öneri olarak, suluğun içine 1 damla elma sirkesi katabilirsiniz, kullananlar tarafından faydası olduğu düşünülmektedir. Suluk kirlenince diş fırçası ve sirke, karbonat ile temizleyiniz. Su arıtma cihazı olanlar kuşlarının sağlıklarını yakından takip etmeli, uyumlanma var ise kullanmaya devam edebilirler. Farklı türlerde birçok kuş bakanlar ise, çeşme suyu vermeye devam edeceklerini söylüyorlar ise, çeşme suyu bir kovada 1 gün dinlendirilmeli ki suyun kloru gitsin.

Hayvan sahibi: Hangi yemi yesin? Ne yedirebiliriz?

Veteriner hekim: 2*Kuş yemi günlük öğünün bir kısmını oluşturur. Meyve ve sebze kullanmayı ihmal etmeyiniz. Koyu yeşil ve sarı sebzeler her gün verilmelidir. Gün aşırı olarak: Elma, pişmiş balkabağı, üzüm, havuç, maydanoz, brokoli, mango, tatlı patates, kabak ve ıspanak verebilirsiniz. Bunları pişirmeden, çiğ olarak veriniz, çünkü piştiğinde içindeki besleyici yapılar kaybolur. Haftada 1 kere Haşlanmış yumurta verebilirsiniz. Diyetin %5i meyve olabilir. Sebzeler: Marul, ıspanak, maydanoz, nohut, brokoli, lahana, pancar yaprağı, havuç, pişmiş tatlı patates ve balkabağı. Meyveler: Açai üzümü, elma, kayısı, armut, muz, böğürtlen, frenk üzümü, kan portakalı, yaban mersini, kavun, altın çilek, kızılcık, kuru az şekerli hurma, yaş veya kuru incir, bektaşi üzümü, nar şurubu, guava, tatlı ve sulu kavun, kivi, mango, dut, nektarin, papaya, şeftali, ananas, erik, frambuaz, çilek, sarıerik, ayva.

Hayvan sahibi: Ne kadar yem vermeliyim?

Veteriner hekim: Muhabbet kuşu için günlük yediği miktarı sınırlı tutmakta yarar vardır, 1 çorba kaşığı dolusu bir kapta olabilir, bittikçe yenisi konulmalıdır. Ben her gün yeminden kalanları, daha sonra açık havada üfleyerek temizlemek üzere, bir kavanoza koyuyorum, bunu dışarıdaki toprak üzerine serpiyorum ve kabındakini yeniliyorum. Önerdiğim marka: Aflatoksinden sakınmak için paketli, mümkünse Avrupa’dan gelen kuş yemi kullanıyoruz. Versele laga, Deli Nature gibi kapalı, paketlenmiş yemleri öneririm. Kuş kabuklarını ayıklayamıyor ise Eurogold ve Mavi Boncuk markasında kabuksuz yem var. Yem değişimini aniden yapmamalıdır, eskisini ve yenisini karıştırarak yavaşça geçiş yapılmalıdır. Obezliğe dikkat etmelidir, bir adım sonrası karaciğer yağlanması ve karında sert yapıda, ameliyatla da alınmak istenmeyen, yağ tümörü kitleleri oluşabilir, nefes alması zorlanabilir, uçamayabilir, çok sevdiğiniz kuşun ömrü kısalabilir. Ameliyatla alınımındaki kan kaybı sorundur, bize göre az görünen kan kaybı, kuş için hayati derecededir.

Hayvan sahibi: Dal darı ve ballı yem verebilir miyim?

Veteriner hekim: Muhafaza koşullarından emin olamıyorsak, aflatoksin açısından sağlıklı olduğunu düşünmüyoruz. Kan şekerini de yükseltir, kursak enfeksiyonları açısından zemin hazırlar. Kullanıp memnun olduğunu iletenlere bir şey diyemiyoruz. Bazı ileri derece hasta kuşların bu yemleri keyifle tüketmesi durumunda "bu yemleri kullanmayın" diyemeyiz. Kuş mutlu ve iştahla tüketiyorsa, bu önemli.

Hayvan sahibi: Hangi vitamini ve kalsiyumu kullanalım? Mürekkep balığı kemiği de var.

Veteriner hekim: Bazı kişiler meyve, sebze vermekte başarılı olabiliyor, bu sayede kuşlar vitaminlerin bir kısmını alabiliyorlar. Böyle sağlıklı kalan kuşlara rastlıyoruz. Eğer sadece yem ve su konulur ama hiç vitamin ve kalsiyum verilmez ise, ortalama 1 yıl içinde geriye dönüşümü olmayan tikler, sinirsel semptomlar başlayabilir, kuşu acılar içinde kaybedebilir. İyi bir vitamin için önerim, internetten vitamin damlası olarak papağanlar için olan Beaphar Multivitamin ve kalsiyum olarak Versele laga Calci-lux almanızdır. Vitamin ilk 1 ay her gün 2 damla kullanılır, sonra haftada 3 gün yeterli olacaktır. Ancak toz kalsiyum satın alırsanız, vitamin ve kalsiyum aynı suya konulmamalı, gün aşırı sadece birini kullanmayı tercih edebilirsiniz. Versele laga Calci-lux’den suyun içine günlük mercimek tanesi kadar katarak kullanabilirsiniz. Artık sübye kemiği (mürekkep balığı kemiği) pek önermiyoruz. Yurtdışından gelen bazı kemiklerde ağır metal saptandığı için kemikleri artık kalsiyum kaynağı olarak kullanmıyoruz.

Hayvan sahibi: Aksesuar olarak neler alabilirim?

Veteriner hekim: Gereksiz şekilde kafesi doldurmayın, yer kalmıyor. En önemlisi daldır. Yeterli sayıda (1-3), doğru konumda olmalı ki yemin üstüne kaka gelmesin. Kuyruk tüyleri takılmasın. Doğal bir dal olarak elma ağacı, armut ağacı dalları kullanabilirsiniz, diğer ağaç dalları toksik etki yapabilir. Üzeri zımparalı olması iyidir. Vision Hagen marka dallarda engebe vardır, bu da sağlıklıdır. Halkalar, renkli objeler fazla sayıda olmamak kaidesiyle konur. Kafes çok sıkışık olursa kuş kanatlarını hareket ettirmek de zorluk çeker. Aynaları kaldırıyoruz, çünkü psikolojik anlamda Z A R A R L I. Kuş, kendi benzeri ile flört etmekte ancak bir kuşa ulaşamamaktadır, aynı şekilde muhabbet kuşuna benzeyen oyuncakla çiftleşmekte ancak bu onun psikolojik anlamda zarara uğramasına neden olur. Yine de bazı vakalarda bu edinilmiş ayna alışkanlığından rahatsız olmayanlar vardır, kuşun hareketsiz ve durgun kalmasına karşılık aynayı geri koymak isteyebilir. Gerçekte muhabbet kuşunun sahibiyle ilgilenmesi beklenir, o yüzden kuş ile bolca konuşmak, ona dokunmak, zaman harcamak önemlidir. Salıncak önemlidir, muhabbet kuşları sallanmayı çok severler. Mümkün olduğunda basit görünümde, ahşap olabilir.

Hayvan sahibi: Çok tüy döküyor, yemler uçuşuyor, tülle kapatıyorum, başka yolu var mı?

Veteriner hekim: Kafesi çevreleyen tül sorunu çok üzücü sonuçlara sebep olabilir, parmak, bacak kırıkları ile gelindiğinde her kuş çok şanslı olmuyor. Siz tül niyetine kalın kumaştan koruyucu dikebilirsiniz, kafese bir t-shirt giydirebilirsiniz, kuşun tırnak uçlarının sivri olmamasına dikkat edip düzenli ve bilinçli şekilde kesebilirsiniz veya risk almayın Vision Hagen kafes kullanın, altındaki şeffaf plastik panolar, mamaların uçmasını engeller.

Hayvan sahibi: Dış parazit sorunu olabilir mi, kaşınıyor?

Veteriner hekim: Dış parazit için petshoplarda sıklıkla satılan spreylerin uygulaması esnasında zehirlenmemeleri için dikkatli olmalıdır. Siz Avisprey veya Ardap aldıysanız spreyi kuş üzerine uygulamayın, boş kafese uygulayın, yarım saat öyle kalsın ve sonra havalandırın ki kuş oraya gelsin. Haftada 1 yapılabilir. Veteriner kliniklerinden solüsyon da hazırlanabilir, veteriner kliniğine gidip oradan bana facebooktan ulaşın, meslektaşıma ben solüsyon tarifini veririm, bunu kuşun vücuduna sürüyoruz.

Hayvan sahibi: Evde kuşa zarar verebilecek neler vardır, nelere dikkat edelim?

Veteriner hekim: Evde sigara içilmesi kuşu öldürebilir. Sigara, başta solunum yollarını etkileyerek, mukozasının bozulmasına neden olur ve solunum yolu hastalıkları başlar. Teflon tava kullanılması, çıkan gaz sebebiyle kuşun sağlığını oldukça etkiler, zehirler. Evlerine hırsız girmiş bir kişinin bayıltıcı sprey kullanması sonucunda bir muhabbet kuşunun sinirsel semptomlar ile kliniğe geldiğine de şahit olduk. Sukulentlere, kaktüslere dikkat. Eğer her şeyin tadına bakan bir kuş ise, bu bitkileri ona göre araştırarak koymalısınız, ayrıca tabağınızdaki her şeyi yemesine izin vermeyiniz. Tehlikeli bitkilerinizi ayrı bir kuş kafesi ile dekoratif olarak da muhafaza edebilirsiniz. Orkidelerin bazı türleri hafif toksik olabilir. Soru ve cevaplarla bu tarz zehirlenmeleri keşfettiğimizde, zehirlenmenin toksik etkilerini azaltmak için acil tedavi başlamaktayız.

Hayvan sahibi: Kafesi evde nereye koyabiliriz?

Veteriner hekim: En aktif kullandığınız odanın köşesinde olabilir, hava akımı sebebiyle salonun ortasında olamaz, aşırı güneş almamalı, televizyon karşısında olmamalı. Hava akımı varsa, hayvan hastaysa en sakin odanıza taşıyın, 2 yanını tülbentle örtün. Ayrıca unutmayın ki hava aydınlanınca gözlerini açarlar, karardığında uyumalıdırlar, yoksa ömürlerinden yenmektedir. Salonda bile olsalar, üzerlerini gece örtüsü ile örtmelidir. Sıcak günlerde camları açınca kuşlar cereyanda kalmamalı, bu tarz durumlarda, üşütmeye bağlı bağışıklık sisteminin zayıflaması ile ishale bağlı ölümler olabiliyor. Ev ortam sıcaklığını ölçen bir termometremiz olması avantajdır. Ani sıcaklık değişimleri hastalıklara davetiye çıkarabilir. Çok sıcaklarda bir kap suda yıkanmak isteyebilir veya seviyorsa su spreyi kullanabilirsiniz.

Hayvan sahibi: Evde ne kadar uçsun?

Veteriner hekim: Günde en az 30dk uçma hakkı tanımalıyız kanatlı dostlarımıza. Uçmak kuşlar için büyük bir keyiftir. Bu harika keyiften onları mahrum etmemeliyiz, gerekirse camlarımıza teller takmalıyız, onlara göre tüller almalıyız. Zebra stor perdeye tırnakları takılan ve bacakları kırılan 2 muhabbet kuşu vakamız vardı, tırnakları kestik ve bu perdeyi kuşları sevdikleri için değiştirmek durumunda kaldılar.

Hayvan sahibi: Ne yedirmeyelim, sürekli tabağımıza, bardağımıza geliyor?

Veteriner hekim: Ona göre sakıncalı yiyecekler yiyeceğiniz zaman kuşun odasını değiştirebilirsiniz. 2*Alkol ve kafein içeren sıvılar içirmeyiniz. Bira ve kola içirenleri uyarınız. Limon, portakal, lime, mandalina, greyfurt sitrik asit sebebiyle mide rahatsızlığı yapabilir. Kiraz, kayısı, şeftali çekirdekleri siyanür içerir. Elma çekirdeği, armut çekirdeği tehlikelidir. Patlıcanın yeşil yaprakları, avokado, bezelye, çikolata, bisküvi, kraker, tuzlu ve süt ürünü olduğundan peynir, et ürünleri (çiğ veya pişmiş), süt ürünleri, hurma, deniz ürünleri, sarımsak, soğan, bal, mantarlar, muskat cevizi, marakuya, yer fıstığı, patates, çiğ patates, rubarb, yeşil domates, ay çekirdeği, tuz, şeker, her türlü şekerleme, ekmek, tereyağ, yer fıstığı ezmesi, cips, tuzlu antep fıstığı, tuzlu zeytin. Kendi ağzınızdan tükürükle bir şeyler yedirmeyin, sizin tükürüğünüzün içindeki maddeler, mikroorganizmalar onun sindirim sistemine zarar verebilir. Tütün, şeker kamışı yedirmeyiniz. Bilmediğiniz ve buraya yazmadığımız farklı şeyleri de denemeyiniz.

Hayvan sahibi: Kuşum neden hastalandı? Bu hastalık sizce neden olmuş olabilir?

Veteriner hekim: Genellikle bir değil birkaç sebebi vardır. Kuşlar küçük canlılardır ve hastalık genelde tüm organları etkileyecek şekilde seyreder.

-Stres yapan olaylar (aniden ona bakan kişinin evden ayrılması, eşinin ölmesi, mekânda şiddet)

-Sağlıksız koşullar (ortamda sigara içilmesi, altlığın, suluğun, yemliğin her gün temizlenmemesi…)

-Vücutta hali hazırda var olan mikroorganizmalardan zararlı olanların sayısı artmış olabilir.

-Havada ani yükselen nemin etkilemesi, oda sıcaklığın ani değişimi.

-Yaşa bağlı organların kendini yenileme yavaşlığı
-Bilinçsiz ilaç kullanımına bağlı karaciğer ve böbrek yetmezliği
-Gizli seyreden kalp yetmezliği

Hepinize evdeki güzel canlılarınızla birlikte güzel ve sağlıklı bir ömür dilerim.

Vet hek Nilay Tezsay
1*Dr.Annett Habich
2*Alen Axp
Revizyon 25.06.2020