Kuşlar ve Batı NilVirüsü

Bulaşıcı hastalıkların yayılması, gelişen ulaşım araçları sayesinde oldukça hızlı olabilmektedir. Uçak ile farklı bir kıtaya giden ve hastalık taşıyan canlı sayesinde gidilen bu uzak bölgeye de hastalık bir günden kısa sürede taşınmış olur. Fakat geçmiş zamanlarda hastalıkların kıtalar arası taşınmasında en büyük rollerden biri kuşlara aitti. Günümüzde de kuşların bu rolü yine devam etmektedir. Batı Nil Virüsü (West Nile Virus), kuşların taşıdığı önemli viral etkenlerden biridir.

Kuşların, Batı Nil Virüsü (BNV) taşınmasındaki rolü her sene yaptıkları göç hareketleri ile bağlantılıdır. Kuşlar, göç sırasında kesintisiz olarak gitmeden belirli aralıklar ile sulak alanlarda durmakta ve sonra devam etmektedir. Bu nedenle de, durma noktalarında öncelikle çevrede bulanan vektörler (sivrisinek vb.), orada yaşayan diğer canlılar (kuşlar, yabani hayvanlar ve insanlar) ile etkileşime girmektedirler. Eğer, kuş veya sivrisineklerden biri BNV’yi taşıyor ise virüsü diğer tarafa nakledebilmektedir. BNV’yi kuşlar taşıyor ise yeni bir kıtadan veya bölgeden oraya virüsü getirip yaydığını göstermektedir. Sivrisinekler BNV’yi taşıyor ise de kuşlara bulaştırarak virüsün kuşlar ile yeni bir bölgeye gitmesine sebep olmaktadırlar. BNV’nin yeni bölgelere taşınma döngüsü bu şekilde devam etmektedir.

BNV, temel olarak kuş-sivrisinek bulaşma döngüsünü izleyerek bulaşmaktadır. Normal şartlar altında insanlar bu döngü içinde değildir. Fakat tesadüfi olarak insanlar ve atlar bu döngüye dâhil olarak enfekte (hasta) olmaktadırlar. İnsanlar ve atlar başta olmak üzere diğer birçok memeli, BNV ile enfekte olsa da kanlarında bulunan virüs miktarı sivrisineklere bulaştırabilecek seviyede değildir. Bu nedenle, bu canlılara (insan, at) tesadüfü veya ölü konakçı da denilmektedir. Kan veya organ nakli dışında, bu canlıların, virüsü birbirlerine bulaştırma durumu da bulunmamaktadır.

Kuşların vücudunda BNV yüksek titrede bulunduğundan dolayı, kuşlarda ölümlere neden olmaktadır. Kuşlarda bulaşma sadece sivrisinekler ile değil kendi aralarında da (yakın temas, ölen kuşların yenmesi) olmaktadır.

BNV ilk olarak 1937 yılında Uganda’da tespit edilmiş ve ABD’de 1999 yılında başlayan salgından sonra günümüzde tüm ülkeye yayılmıştır. Her sene BNV kaynaklı kuş, insan ve at ölümleri tespit edilmektedir. Hastalığın yayılımını kontrol edebilmek için ölü kuşların takibi yapılmaktadır. Bu takip sistemi konusunda halk bilinçlendirilmiş ve ölü kuşlar görüldüğünde telefon uygulamaları, internet siteleri veya telefonlar aracılığı ile insanlar yetkili kurumlara haber vererek kuşların hızlı şekilde laboratuvara ulaştırılması sağlanmaktadır. BNV, kuşlar aracılığı ile yayıldığından ölü kuşların tespiti bir alana BNV’nin gelmiş olabileceğine dair önemli bir bulgudur.

Kargalar ve saksağanlar (Corvidae ailesi), serçeler (Passer domesticus), ev sakaları (Carpodacus mexicanus) BNV’ye duyarlı olan kuş türlerinin başında gelmektedir. Kuşlarda, BNV ani ölümlere, spesifik olmayan veya ilerleyen sinirsel semptomlar gibi değişen belirtilere sebep olabilmektedir. ABD’de BNV kaynaklı olarak kuşlarda ataksi, tremorlar, anormal kafa duruşu, görme bozuklukları, dönme ve çırpınmalar gözlenmiştir. Yırtıcı kuşlarda iştahsızlık, vücut ağırlığının azalması ve sabit bir pozisyonda durma gibi klinik semptomlar da tespit edilmiştir.

Ülkemizde de 2010 yılında insan ölümlerine neden olan BNV artık birçok ilde görülmektedir. İnsanlarda genellikle grip benzeri semptomlara neden olarak hafif bir klinik tablo oluşturmaktadır. Fakat %1’lik bir kesimde (immun sistemi baskılanmış vb.) klinik tablolar ağırlaşmaktadır. Bunların arasında sinir sistemi semptomları ve artritis sayılabilir.

BNV’den korunmak amacıyla sivrisinek kovucular, uzun kollu kıyafetler tercih edilebilinir. Ölü kuş görüldüğü zaman, kesinlikle eldivensiz dokunulmamalıdır. Ölü kuşların görülmesi durumunda Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili birimlerine haber verilmesinde fayda vardır.

Şekil. Batı Nil Virusu Bulaşma Döngüsü

Kaynaklar

MALKINSON M, BANET C (2002). The role of birds in the ecology of West Nile virus in Europe and Africa. In Japanese Encephalitis and West Nile Viruses (pp. 309-322). Springer, Berlin, Heidelberg.

MEULEN VKM, PENSAERT MB, NAUWYNCK HJ (2005). West Nile virus in the vertebrate world. Archives of virology, 150(4): 637-657.