Çocuk, Oyun ve Evcil Hayvanlar
Merhaba sevgili okurlarımız,
Sonbahar sayımızda çocuk, hayvan ve şiddet üzerine farkındalığımız ne denli artarsa o denli kendimiz ve etrafımıza yararlı oluruz diye anlatmıştım. Kış sayımızda da odağımız çocuk ve evcil hayvanlarımız, bu sefer ‘oyun’ kavramını ele alıp harmanlayarak etkili iletişim kurabilme adına yazacağım.
Çocuk denildiğinde akla ilk gelen kavramlardan biridir, oyun. Nedeni ise bebeklik dönemlerinden itibaren çocukların temelde iletişim kurmak için kullandıkları dilin oyun olarak karşımıza çıkmasıdır. Göz teması kurma, ses ve yüzleri taklit etme, el çırpma, gördüğü davranışı mutluluk ve heyecanla tekrarlayarak sergileme gibi oyunsu davranışlarla içinde yatan merak duygusunu gidermeye çalışır. Aynı zamanda, bebeklerin dış dünyayı keşfetmek için elleriyle başlattıkları oyun süreci, büyüdükçe şekillenerek gelişmektedir. Kendi başlarına oyun oynamadan birlikte oyunlar üretmeye başlanır. Çocukluk döneminin en ayrılmaz parçası oyun, aslında bizi yetişkinlik dönemimizde de yalnız bırakmaz; halk oyunları, spor oyunları veya sanal oyunlar gibi çeşitlenerek hayatımızda var olmaya devam etmektedir.
Peki, oyunun tanımı ve özellikleri nedir?
• Oyunlar, içten bir motivasyon ile başlatılıp sürdürülen ve hayal gücü ile gerçeklik arasında yer alarak çocuğun keyifli vakit geçirmesini sağlamaktadır.
• Oyun, çocuğun gündelik kaygılarından uzaklaştırarak keyifli vakit geçirmesini sağlar, aynı zamanda kaygıları oyuna taşıyarak baş etme becerilerini kuvvetlendirir, problem-çözme becerilerini geliştirmektedir.
• Oyun sonuç odaklı değil, süreç odaklıdır.
• Oyunlar doğaçlama içerir. Çocuğa özgürce seçim hakkı vermektedir.
İnsan sosyal bir varlıktır ve çevresiyle etkileşimde olarak varlığını sürdürmektedir. Bu etkileşimin en tepesinde de oyunlar vardır. Bireyin özellikle de çocukların gelişiminde oyun oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Sağlıklı bir gelişim sürecinde olması için çocukların dilediğince oyun oynaması, keyifle vakit geçirmesi çok değerlidir. Oyun sayesinde hareket halinde olan çocuk ince ve kaba motor becerilerini desteklemektedir. Oyun içerisinde olan çocuğa farklı deneyimler elde edebilme olanağı sağlandığı için çocukların bilişsel, sosyal, dil ve psiko-motor alanları barındıran becerileri kazandırmaya zemin hazırlamaktadır.
Similansky (1968) tarafından oyun, 4 farklı kategoride kavramsallaştırılmıştır:
1. Duyusal-motor Oyunlar: top oynamak, atlamak, zıplamak
2. Sembolik Oyunlar: -mış gibi durumları kapsayan oyunlar
3. Yapı Oyunları: blok / Lego materyalleri ile oynanan oyunlar
4. Kurallı Oyunlar: saklambaç, kart oyunları
Çeşitli oyunlar sayesinde çocuk çevresiyle bir etkileşime girerek bağ kurmaktadır, dış dünyayı keşfetmeye başlar. Sıra beklemeyi, konulan kurallara uymayı, grup içerisinde kendini ifade etmeyi, bir gruba üye olmayı, aidiyet duygusunu geliştirmeyi, toplumda var olmayı adeta hayatın bir provasını yapmayı çocuk oyun sayesinde öğrenmektedir. Bu sayede çocuk bilişsel olarak gelişmekte ve dış dünyaya karşı kendi öğrenimlerini gerçekleştirmektedir.
Yukarda da saydığımız gibi tek tip oyun olmadığı için, oyunlar bir nevi düşünme becerileri gerektirdiğinden ötürü oyunlar çocukların bilişsel ve duygusal gelişimlerini desteklemektedir. Oyun içerisinde çocuk kurallar dahilinde kazanmak için plan ve hesaplama yaparak yani düşünerek adım atar. Saklanırken gizli yer bulmak, seksek oyunlarında taşı denk getirmek için planlama yapmak veya topun hızını ayarlamak gibi bilişsel süreçleri kapsayan hesaplamalar yapmaktadır. Böylelikle zihin gelişimi de aktif olmaktadır. Ayrıca, oyun içerisinde çocuk duyguları keşfetmeye başlar. Üzülmeyi, kazanmayı, kaybetmeyi, heyecanı, çaresizliği, mutlu olma gibi duyguları deneyimleme şansı elde eder. Grup içerisinde diğerlerinin duygularını gözlemleme şansı olur. Hem başkalarının duygularını okumayı hem de kendini ifade etmeyi öğrenir.
Evcil hayvanlarımız özellikle kedi ve köpekler açısından da oyun çocuklarda olduğu gibi vazgeçilmez bir iletişim aracı. Tıpkı bizler gibi gelişim evrelerine sahip olan köpekler için de sağlıklı gelişim için sağlıklı bir sosyalleşme ortamı gerekiyor. Enerjilerini atmak, zihinsel aktiviteler yapmak, içgüdüsel hareketlerini dengelemek, dış dünya ile etkileşime girmek adına oyun onlar için de bir basamak görevi görmektedir. Sağlıklı fiziksel gelişimi, psikolojik ve bilişsel gelişim de desteklemektedir. Koku takibi oyunları, at-getir, sakla-bul tarzı oyunlarla köpeğinizin hem fiziksel hem de zihinsel gelişimini desteklemiş olacaksınız. Birlikte geçirilen kaliteli zamanlar da aranızdaki bağın temelini sağlam atmanıza yardımcı olacaktır. 0-6 yaş dönemi kişiliğin temellerinin oluştuğu, insan gelişimi açısından en önemli dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. Büyüdüğü aile ortamı ile dünyayı algılayan ve keşfeden çocuk, davranış örüntülerini bu evrelerde oluşturup şekillendirecektir. Önceki yazılarımda da bahsettiğim gibi, evcil hayvanla büyüyen çocukların sorumluluk sahibi, empati yapabilme becerilerine sahip, paylaşmayı bilen, sosyal birey ve problem çözme becerilerini bilen bireyler olma yolunda emin adımlar attıklarını gözlemlemekteyiz.
Tüm bu olumlu özelliklerine rağmen, özellikle son dönemlerde artan şehirleşme ile çocuklar için oyun oynamak adeta bir lüks haline gelmektedir. Sokaklarda oyun oynanacak alanların eskisi kadar çok çeşitli olamaması, parkların azalması, can güvenliği gibi pek çok olumsuz durumlar söz konusu olmakta. Ancak, sağlıklı bir ruhsal ve aynı zamanda fiziksel gelişim açısından çocuklara oyun oynamaları için pek çok fırsat ve imkân yaratmalıyız.
Çocukluktan itibaren oyun odaklı büyüyen bireylerin ileriki yaşamlarında kuvvetli iletişim becerilerine sahip, etkili problem çözme kabiliyetleri olan, sorumluluk sahibi yetişkinlere dönüşeceğini söylemek mümkündür. Aynı şekilde, kendinden farklı bir canlı ile bir arada büyüyen bireylerin de etrafına karşı daha duyarlı olacağını belirtebiliriz.
Benim de içinde bulunduğum, Çocuk Oyun Dili ekibi olarak, oldukça çeşitli materyallerden yarattığımız oyunlarla çocuklarımızla hem kaliteli vakit geçirmek hem de oyun odaklı öğrenme güdüsüyle sizlerle pek çok oyun paylaşımları ve değerlendirmeleri yapmaktayız. Doğayı, hayvanları, insanları ve çocuklarımızı önemsiyoruz. Bu yüzden oyun materyallerini mümkün olduğunca geri dönüştürülebilecek malzemelerden seçip doğayı da korumaya özen gösteriyoruz. Çocuklarla oyun oynamak için pahalı kutu oyunları veya malzemelere gerek yok aslında, akla gelebilecek her türlü şey onlar için bir oyun malzemesi haline geliyor. Sizlerden gelen geri dönüşlerle oyunlarımızı daha da derinlemesine düşünüp paylaşıyoruz, aynı zamanda takıldığınız her an bizlere ulaşabileceğinizi de belirtmek isterim. İster çocuk ister dört ayaklı dostlarımız olsun, hepimizin istediği şey anlaşılmak; kaliteli ve aynı zamanda etkili vakit geçirmek…
Önümüzdeki sayımızda görüşmek üzere, sevgi ve bol patiyle kalın…
